FOMO, czyli „Fear Of Missing Out” (lęk/obawa przed przegapieniem czegoś; obawa, że coś nas omija), to stan emocjonalny charakteryzujący się niepokojem i obawą, że przegapimy coś ważnego, interesującego lub ekscytującego. To uczucie niepokoju związane z przekonaniem, że inni działają szybciej, mają bardziej satysfakcjonujące życie i doświadczenia, a nam coś umyka.
Pochodzenie i definicja
Termin ten został pierwotnie wprowadzony w latach 90. przez Dana Hermana w kontekście lęku przed utratą ważnych informacji lub możliwości, które mogą przynieść radość i spełnienie. Wraz z ekspansją mediów społecznościowych, takich jak Facebook, Twitter, Instagram czy Snapchat, zjawisko FOMO stało się powszechnym elementem codzienności. Nieustanny dostęp do informacji o życiu innych osób sprawia, że odczuwamy presję ciągłego bycia na bieżąco. Dziś to przede wszystkim lęk przed tym, że ominą nas wartościowe przeżycia lub ważne momenty. Najczęściej skutkuje to kompulsywnym sprawdzaniem mediów społecznościowych i może negatywnie wpływać na nasze samopoczucie psychiczne.
Charakterystyka FOMO
Zewnętrzne ukierunkowanie i porównywanie się z innymi.
Warto pamiętać, że FOMO jest lękiem zewnętrznie ukierunkowanym. Odnosi się do życia innych ludzi, do którego mamy wgląd, na przykład przez media społecznościowe czy rozmowy. Potęguje go ciągłe sprawdzanie mediów społecznościowych, gdzie ludzie dzielą się swoimi doświadczeniami, sukcesami, podróżami i życiem towarzyskim. Widząc wyidealizowane obrazy życia innych możemy czuć, że nasze własne życie jest mniej interesujące lub satysfakcjonujące.
Psychologia tłumu i strach przed wykluczeniemenia.
Zachowania, emocje i decyzje jednostek zmieniają się pod wpływem przynależności do większej grupy. Silna potrzeba przynależności często prowadzi do utraty poczucia wartości własnej, indywidualnej tożsamości i pcha nas do działania zgodnie z nastrojami tłumu. Chęć bycia częścią grupy i uczestniczenia w tym, co jest popularne, jest bardzo silnym motywatorem działania. Strach przed byciem wykluczonym ze społeczności przyczynia się również do lęku przed przegapieniem niepowtarzalnych okazji.
Niska samoocena.
Osoby z niższą samooceną mogą szukać zewnętrznych potwierdzeń swojej wartości, wynikających z uczestnictwa w „ważnych” wydarzeniach. Obniżenie samooceny może prowadzić do negatywnego postrzegania własnego życia, poczucia niezadowolenia, a nawet depresji. Dzieje się tak, gdy nasze życie nie wydaje się wystarczająco ekscytujące w porównaniu do życia innych.
Uczucie niepokoju.
Gdy czujemy, że nasze życie nie spełnia „społecznych standardów” lub nie jesteśmy w odpowiednim miejscu pojawia się lęk i niepokój.
Reakcje i zachowania.
Lęk przed przegapieniem często wyzwala konkretne działania, takie jak nadmierne sprawdzanie mediów społecznościowych, poczucie potrzeby uczestniczenia w każdym możliwym wydarzeniu. To także niezdolność do odpoczynku, ponieważ czujemy, że musimy być „wszędzie”, aby niczego nie przegapić.
Przyczyny FOMO
Przyczyny lęku przed przegapieniem i wykluczeniem są złożone. Mogą być związane z różnymi czynnikami psychologicznymi i społecznymi. Kluczowe znaczenie odgrywają tu:
- Powszechność mediów społecznościowych i technologii. Ciągła łączność z internetem i łatwy dostęp do mediów społecznościowych sprawiają, że jesteśmy nieustannie bombardowani idealizowanymi obrazami życia innych. Algorytmy mediów społecznościowych są zaprojektowane tak, aby promować treści wywołujące silne emocje, co często skutkuje przedstawianiem nierealistycznych, „perfekcyjnych” momentów.
- Szybkość życia i różnorodność wyborów. To może wywoływać silną presję, aby być na bieżąco, co prowadzi do niepokoju, że wybierając jedną ścieżkę, tracimy na innych doświadczeniach.
Objawy i skutki FOMO
Jeśli nie jeszcze nie masz pewności, czy FOMO dotyczy siebie, sprawdź czy przejawiasz poniższe objawy.
Typowe objawy FOMO to:
- ciągłe sprawdzanie mediów społecznościowych,
- niepokój przy braku dostępu do internetu,
- uczucie zazdrości,
- poczucie niedosytu własnym życiem,
- podejmowanie pośpiesznych decyzji o udziale w wydarzeniach,
- fizyczne i emocjonalne zmęczenie,
- zaniedbywanie osobistych zobowiązań,
- utrudniona koncentracja.
W rezultacie FOMO może mieć istotny negatywny wpływ na zdrowie psychiczne. Często prowadzi do zwiększonego poziomu lęku i stresu. A za tym do niskiej samooceny, problemów ze snem, zaniedbania relacji osobistych, uczucia izolacji, kompulsywnych zachowań. W skrajnych przypadkach może zakłócać codzienne funkcjonowanie.
Czy istnieje test na FOMO?
Nie istnieje oficjalny, medycznie zatwierdzony test na diagnozowanie FOMO, ponieważ nie uznaje się go za formalne zaburzenie psychiczne. Jednak w literaturze psychologicznej znajdziemy opracowania narzędzi i kwestionariuszy, takie jak „Skala FOMO” dr. Andrew K. Przybylskiego, które pomagają w zidentyfikowaniu symptomów. Są one przydatne do samooceny lub badań akademickich, ale nie powinny być traktowane jako narzędzia diagnostyczne w sensie medycznym.
FOMO a „wewnętrzne FOMO”
Ważne jest, aby rozróżnić klasyczne FOMO od pojęcia „wewnętrznego FOMO”. Klasyczne FOMO jest zewnętrzne, związane z obserwowaniem życia innych. Natomiast to, co nazywa się „wewnętrznym FOMO” – czyli lęk przed przegapieniem własnych wewnętrznych możliwości, potencjału czy ścieżek życiowych – nie jest częścią pierwotnej definicji naukowej. Jest to raczej rozwinięcie lub interpretacja z obszaru pracy coachingowej, psychologicznej czy rozwojowej.